Deel I | Deel II | Deel III | Deel V | Deel VI

Esoterische motieven in De berg van licht
Heliogabalus en de Vlam van de Lust IV

In haar vorige artikel in deze reeks poneerde Caroline de Westenholz dat het werk van Louis Couperus zou moeten worden onderzocht in het kader van de westerse esoterische traditie. Tot dit doel heeft zij contact opgenomen met Wouter Hanegraaff, eerste hoogleraar in de geschiedenis van de hermetische filosofie en verwante stromingen aan de Universiteit van Amsterdam. Hier volgt het eerste resultaat van deze samenwerking.

Door Caroline de Westenholz

Hij [c.q. Heliogabalus, CdW] was geniaal, en artiest in alles wat hij deed. Hij is de laatste weerschijn van de Antieke Schoonheid en de Antieke (Egyptisch-Chaldeeuwse) Wijsheid. Wie zegt ons, dat de quintessens van zijn godsdienst niet zuiverder is dan die van het Christendom? De Zwarte Steen is symbool (voor het volk) van de Zon, die zelve symbool is (voor den priester) van het Licht, (dat weer symbool is, voor Magieërs en Ingewijden, van den onuitsprekelijken God). Er schuilt een diepe mystische Wetenschap achter dat alles, en vermoedelijk hebben onze latere Christelijke Eeuwen heel veel verloren, vergeten, verwaarloosd, van wat de ‘heidenen’ reeds zuiver, niet ‘geloofden’, maar ‘wisten’. [3]

Couperus geeft dus zelf heel duidelijk de richting aan. De religie van Heliogabalus was een weerslag van een antieke wijsheid – om precies te zijn: van Egyptisch- Chaldeeuwse oorsprong. De essentie van die religie was mogelijk superieur aan die van het christendom. De symboliek van de Zwarte Steen staat voor een diepe mystische Wetenschap - met een hoofdletter - die door de christenen is verloren, vergeten en verwaarloosd. De heidenen ‘wisten’ iets wat verloren is gegaan. Is er in de geschiedenis van de esoterie zoiets te vinden?

31
Chaldeeuws-Egyptische wijsheid: de Traditie
Onder het lemma ‘Traditie’ leert de Dictionary of Gnosis & Western Esotericism ons het volgende: in de westerse esoterie bestaat een oude overtuiging van een traditie van superieure spirituele wijsheid, die door de eeuwen heen in tact is gehouden en doorgegeven door wijze lieden of groepen van ingewijden. [4] Deze wijsheid staat bekend onder verschillende namen: de Dictionary noemt onder anderen prisca theologia, philosophia perennis of perennial philosophy, ‘the wisdom of the ancients’, of simpelweg de Traditie (met een hoofdletter T). Deze traditie zou zijn als de stam van een boom, waaruit de occulte wetenschappen zijn voortgesproten, ‘known under the name of magic, kabbalah, hermetic philosophy, theosophy, pneumatology, theurgy, etc.’ [5] Een van de eerste westerlingen die zich met deze materie bezighield was de Byzantijnse platonist Giorgios Gemistos Plethon (circa 1360-1454). Hij noemde als oudste vertegenwoordiger de Perzische profeet Zoroaster of Zarathoestra, die volgens hem vijfduizend jaar voor de Trojaanse oorlog geleefd had, en de aanvoerder van de Magi

32
of Magiërs zou zijn geweest. Hij zou de auteur zijn van de Chaldeeuwse Orakelen, een traktaat dat voor de aanhangers van de Traditie als leidraad gold. In werkelijkheid was dit echter een gnostisch werkstuk waarin een neoplatoonse theürgie wordt verkondigd. [6] Plethon legde de basis voor de ‘prisca theologia’.
    In de Renaissance kwam ook dit aspect van de antieke beschaving weer onder de aandacht. De genoemde Dictionary wijst op de paradox dat deze wijsheid door christenen werd bestudeerd; in principe zou zij immers superieur zijn aan de christelijke religie, maar dat was natuurlijk een ketterse gedachte. Het ging er dus om zekere heidense principes te laten rijmen met christelijke theologie. Marsilio Ficino (1433-1499) was de vertaler van het uit Egypte afkomstige Corpus Hermeticum, dat eveneens oeroud zou zijn. Dit geschrift werd de tweede ‘bijbel’ van volgelingen van de Traditie. Ook Ficino zag Zoroaster als de eerste ‘priscus theologus’, en vervolgens noemt hij Orpheus, Aglaophemus, Pythagoras en Plato. Evenals de Chaldeeuwsche Orakelen dateert het Corpus Hermeticum echter uit het begin van onze jaartelling. [7]
    Samenvattend: ‘de Traditie’ betrof een soort originele, universele religie uit het verre, verre verleden, die aan de basis lag van alle esoterische sekten door de eeuwen heen. De principes ervan waren opgetekend in twee zogenaamd stokoude geschriften: de Chaldeeuwse Orakelen en het Corpus Hermeticum. Het fenomeen was dus afkomstig – zo geloofde men – uit Chaldea en Egypte.

Astrologie
In de loop der eeuwen, maar vooral in de negentiende eeuw, groeide de interesse in deze ‘Traditie’ die vanwege het inherent ketterse karakter veelal in het geheim moest worden bestudeerd. De ‘oude wijsheid’ was gestoeld op twee disciplines: astrologie en magie. Beide onderwerpen worden uitgebreid beschreven in de Dictionary of Gnosis & Western Esotericism.
    De astrologie zou gevestigd zijn door een drietal mythische stichters, de zogenaamde ‘gehelleniseerde magiërs’: Zoroaster (Zarathoestra), Ostanes en Hystaspes, in het oude Chaldea of Babylonië. [8] Van hen stamt een aantal apocriefe geschriften. Het bestuderen van de nachtelijke hemel leerde de Chaldeeërs dat het hoogste principe, de onbekende tijd, zich manifesteert in het firmament. De beweging der hemellichamen geschiedt volgens een vast patroon dat jaarlijks terugkeert. Het heelal wordt beheerst door een

33
onveranderlijke wenteling der sterren. [9] Volgens de in de oudheid wijdverspreide theorie van correspondentie - het bekende axioma ‘zoals boven, zo ook beneden’ [10] - is er een analogie tussen tussen hemel en aarde, de wereld van de goden en die der mensen, de krachten van het universum en die in de mens zelf. Als de wentelingen in het heelal gehoorzamen aan eeuwige wetten, dan geldt dat dus ook voor de levensloop van het individu. Deze analogie leert dan ook dat de mens onderworpen is aan een in de sterren geschreven lot. Het basisprincipe was dus een verregaand fatalisme. [11] Dit fatalisme is prachtig verwoord in Joseph Campbells Occidental Mythology:

Like a jewel, ever turning facets to the light, apparently in change but actually unchanging, this Bronze Age image of the cosmos, still intact in the Orient, renders a fixed world of fixed duties, roles, and possibilities: not a process, but a state; and the individual, whether man or god, is but a flash among the facets. [12]

De Chaldeeuwse (Babylonische) doctrines bereikten het Romeinse rijk via Syrische priesters en waarschijnlijk via de astrologische school van Cos, in een verloren gegaan geschrift. De wetenschap beïnvloedde het pythagorisme en het orfisme. Het werd de basis voor de astrologische doctrine. Dit is: door de analogie tussen de loop van de sterren en het leven van de mensheid te benadrukken, wordt er tevens bewijs geleverd voor een stukje goddelijke natuur in de mens. Astrologie werd een middel tot gnosis of hereniging met de godheid. [13]
    Na de keizerlijke veroveringen op het Midden-Oosten vanaf de eerste eeuw werd de astrologie populair in Rome. Zij werd hier geïmporteerd tegelijkertijd met de Syrische Baälcultus, de Mithrasdienst en de magie, die hieronder ter sprake komt. Maar eerst moeten we nu gaan kijken naar de plaats die de astrologie krijgt in De berg van licht.

Astrologie in De berg van licht
In het begin van Couperus’ roman is Bassianus, Hogepriester van de Zon, op weg naar de Oppermagiër Hydaspes, die hem zijn horoscoop beloofd heeft: ‘...en ik wil met hem in de sterrren lezen en luisteren naar de Geheime Dingen...’ (p.11) Hydaspes doet hem naast zich zitten en zegt:

- Zie! Zei de Magiër. Waren ooit de starren deze maand glanzender!
Zie, Bassianus, je eigen star! Daár!! Ze straalt als een zon.
- Zij is de aarde genaderd…?
- Neen, zij heft de aarde tot zich toe...
(...)
- Wat beduidt dat?
- Misschien het hoogste... (p.16 )

Het is duidelijk: Bassianus zal keizer worden, want het staat in de sterren geschreven.
    Hydaspes weet nog meer. Hij is in het bezit van allerlei geheime kennis: ‘Geen vlakke schijf is deze aarde, omspoeld door een hemelzee en ether van oneindigheid, maar een bol is zij, die vurig was (…).’ (p.17). En even verderop legt hij uit:

Kind... zie... zie: zoo als, zoo je heél lange tuurt, je de sterren ziet bewegen en gaan om ons rond, zoo gaan wij om de starren rond, en, bol, gaan wij om onszelve, maar

34

dit, mijn kind, wat ik je zeg, is ons het geheim, het geheim van ons Magiërs, want onze wetenschap is heilig en wij geven ze niet aan het volk. (p.17)

Bassianus is diep onder de indruk: ‘O Hydaspes... ik huiver soms van al wat je mij vertelt...! Weet dan niemand in Emessa dan jij, onze Magiërs en IK, dat de aarde een bol is, als alle sterren, die meêwentelt met de sterren...’ (p.17)
    Het interessantst is echter dat Hydaspes ziet dat het verkeerd afloopt met zijn pupil. Als hij verder naar de nachtelijke hemel staart, ziet hij de sterren ‘drijven op een zee van bloed.’ (p.18) De hemel is één rood visioen, zo vertelt hij Bassianus, en hij ziet ook bloed rond diens ster... Maar het zou niet in hem opkomen om Bassianus van zijn noodlot te laten weglopen (door hem bijvoorbeeld af te raden het keizerschap te aanvaarden):

Hij had dezen knaap lief, en deze liefde was hem de eenige aandoening geweest, die zijn hart vermenschelijkt had. Hij had Bassianus lief met den mystiek-sensueelen aandrang zijner Aziatische natuur, wie, hoe naar het Onzienlijke ook gericht, de zinnelijkheid toch als een warme stroom ging door zijn broeiend bloed; en hij had hem lief met een immensen weemoed, omdat hij, voor zich, onbetwijfelbaar, zag in de starren en zag in Bassianus’ eigene oogen, dat het onverbiddelijke Noodlot loerde op dit heerlijk kind, als op een fel begeerde prooi. Hij zàg het, met éen doordringenden flits, dat dit kind – deze bloemziel, uitbloeiend in de lucht, die haar eigen was, eene bekoring kon zijn, zoo groot, dat zij zelfs de grofste zinnen trof... dat zij, overgeplant en opschietende onder andere hemelen, zoû uitstrengelen in wilde verwarring en de slaking harer aromen een walm vol vergift zoû wekken... En terwijl hij neêrstaarde op het kind, wist hij, dat het zoo zoû zijn, en dat er niets aan te doen was, omdat de machtige goden besloten hadden: de machtigste, die zijn onzegbaar; die welke alle zegbare goden zelve overheerschen... Het zoû zoo zijn... (p.81; cursivering van mij, CdW)

Magiërs en magie
Boven werd reeds gesproken over de Perzische profeet Zarathoestra, die de aanvoerder van de Magi of Magiërs zou zijn geweest. In De berg van licht is ook sprake van ‘Magiërs’ (met een hoofdletter). Wat zijn dit eigenlijk?
    Onder het lemma ‘Magic’ vinden we in de Dictionary of Gnosis & Western Esotericism – en met gebruik van aldaar genoemde bronnen – het volgende. [14] Magie is de kunst van de Μαγοι, oud-Perzisch voor priesters. Deze kunst omvat mysteriecultussen, bezweringen (met groot geloof in amuletten zoals het Abraxas-zegel) en waarzeggerij: het uitleggen van dromen, lijkschouwerij, en natuurlijk het voorspellen van de toekomst, op alle mogelijke manieren. [15]
    De godsdienst van het oeroude Perzië kende als oppergod Ahoura-mazda. Deze zou tweelingbroers hebben voortgebracht: het goed en het kwaad, die elkaar eeuwig bestrijden. [16] Dit werd de basis van het Mazdeïsme oftewel het Perzisch – en later het christelijk en het mohammedaans – dualisme. Volgens deze doctrine is het hele leven een gevecht tegen slechte geesten en demonen; het is dus zaak die kwade invloeden voortdurend goed in de gaten te houden. Het bezweren van boze geesten werd (zwarte) magie genoemd. Deze had ook in de klassieke oudheid al een bedenkelijke reputatie. ‘Magus’ betekende dus oorspronkelijk priester, maar sinds ongeveer 500 voor Christus kreeg het woord de betekenis van ‘tovenaar’. Toen de Perzische vorst Cyrus I Babylonië

35
veroverde vestigden Perzische priesters zich in dat land. Vanaf dat moment raakten Chaldeeuwse en Perzische rituelen verstrengeld. De eerste Magiërs, Zarathoestra, Ostanes en Hystaspes, combineerden de bezweringen van het kwaad uit het mazdeïsme met de astrologische speculaties van de Chaldeeërs. [17] Zodoende werd het woord Magiër een definitie voor een dubieus soort uitoefenaar van µαγεια of magie.
    De oosterse magische praktijken bereikten Rome rond de tijd van de regering van Marcus Aurelius (161-180). In die periode vond een versmelting plaats tussen magie en filosofie, en er werd meteen een nieuwe naam voor gevonden: theürgie. In deze vorm was magie helemaal geen zwarte kunst maar de oude manier om de goden te vereren, ook wel thaumaturgie genoemd of – later – cabala. [18] Beoefenaars ervan zouden in alle oude culturen te vinden zijn geweest. Theürgie is letterlijk ‘werken met het goddelijke’. Uitvinders van de theürgie waren Julianus de Chaldeeuwer en diens zoon, Julianus de Theürgist, de ware auteurs van de Chaldeeuwse Orakelen. Theürgie was een rituele techniek waarmee het opstijgen tot de godheid werd gezien als de ultieme bron van kennis. Deze toestand van extase was onder andere beleefd door Plotinus. [19] Voor de neoplatonisten waren de Chaldeeuwse Orakelen een ware bijbel. Een andere Egyptische bron, naast het Corpus Hermeticum, was het hermetische geschrift Asclepius. Een derde magische traditie zou die van het judaïsme vanaf Mozes zijn geweest (kabbala). [20]
    In het Romeinse keizerrijk werden uitoefenaars van magie, theürgie of thaumaturgie, evenals de vroege christenen, hevig vervolgd. De neopythagoreeër Apollonius van Thyana bijvoorbeeld, werd door keizer Domitianus van magische praktijken beschuldigd. Aan de neoplatoonse filosoof Apuleius danken we een Apologeia, die veel waardevolle informatie geeft over magie. Plotinus’ leering Iamblichus verdedigde theürgie als filosofische techniek tegenover zijn medeleerling Porphyrius in het geschrift De Mysteriis. Onder keizer Julianus (de Afvallige) werd de theürgie weer tijdelijk in ere hersteld.
    Het wordt tijd om eens te gaan kijken naar de rol die de magie speelt in De berg van licht.

Magie in De berg van licht
In De berg van licht wordt Heliogabalus van jongs af aan omringd door Magiërs (met een hoofdletter). Het lijkt erop dat dit woord genomen wordt in de oorspronkelijke betekenis van priester. Voor Hydaspes worden (Opper)magiër en (Opper)priester beurtelings gebruikt. Zelf is Heliogabalus natuurlijk hogepriester van de zon. De functie van de Magiërs in de roman is vooral een rituele:

Huiverend stemgeruisch suizelde, eerbiediglijk, op, toen de Oppermagiër binnentrad, in zijn wit-en-gouden sarapis, omringd door de andere Magiërs, bewaarders der occulte wetenschappen, allen met de transe-oogen starende voor zich uit. (p.56)

36
De roman bevat een gruwelijk voorbeeld van hun praktijken: het kinderoffer dat Heliogabalus laat uitvoeren om te weten te komen of zijn toekomstige huwelijk met Hierocles onder gunstige voortekenen staat:

Maar de priester heeft op het outer het kindje naakt nedergelegd en om de koude van de marmeren offerplaat begint luide de offerzuigeling uit te huilen. Zijn kreten doorkrijschen den Tempel. Rondom hem brommen basstemmig, gedempt, de handen geheven, vijf Magiërs de hymne: Sanctus Deus Sol, Deus Invictus Sol... maar de zesde, de Archimagus, wiens lange zwarte baard, nu hij zich bukt, kriebelveegt over het rillende lijfje, houdt het gouden mes mikkend gericht. Tusschen de omringende, roode mantels en de zwarte baarden der Magiërs zes, ligt het kindje spartelend als een atoompje blank leven, het kopje roodboos van het huilen. Maar de groote handen der Magiërs leggen zich plots, als met eéne beweging, drukken het kind vast op de plaat, bij het kopje, de beentjes, de armpjes en het gouden mes flikkert

37

een bliksem en slacht het kind, met zekere snede, dwars over het rillend buikje. Een kreet, het bloed fonteint òp, sprenkelt dunnetjes onzichtbaar over de roode mantels; aan een zwarten baard hangt een levend robijntje en tikkelt weêr neêr. En het mes, met breed lemmet, legt open en vijf andere messen ontlichten aan het nog lillende lijfje het ingewand en spreiden het op gouden schaal voorzichtiglijk uit, zoo breed mogelijk, met zorg groot speurend, naar de voorbeschikking van het teedere ingewand, dat heden de toekomst spelt. (p.232-233)

Couperus en de Traditie [21]
Gaan wij nog even terug naar de tekst uit de prospectus voor De berg van licht, dan valt nu het volgende op te merken. Door het noemen van het begrip ‘Antieke (Egyptisch- Chaldeeuwse) Wijsheid’ geeft Couperus aan op de hoogte te zijn van de ‘Traditie’, die stoelt op twee zogenaamd oeroude geschriften, afkomstig uit Chaldea en Egypte: de Chaldeeuwse Orakelen en het Corpus Hermeticum. Dat Couperus bekend was met het Corpus Hermeticum is niet nieuw. Voor de rol die dit geschrift speelt in de roman Antiek toerisme (1911), verwijs ik gaarne naar de analyse in het boek van Maarten Klein, Noodlot en wederkeer. [22] Daar blijkt ook dat Couperus de renaissancistische nterpretatie van het concept, waarbij Hermes Trismegistus als tijdgenoot van Mozes werd gezien, voor waarheid aangenomen heeft. Maarten Klein wees reeds op Couperus’ommentaar op een mozaïek in de kathedraal van Siena (in Uit blanke steden onder blauwe lucht):

‘(...) de kurieuze voorstelling van Hermes Trismegistus, den Egyptischen halfgoddelijken profeet, wijsgeer en wetgever, die ook Jezus Christus voorspeld zoû hebben: “God, die zich zichtbaar maakte in Zijn eigenen Zoon: het Heilige Woord”...’ [23]

Eigenaardig is in dit verband een uitspraak in een brief aan zijn uitgever Veen uit de winter van 1905-190 , waarin Couperus zegt die winter Egypte te willen gaan bezoeken, en terloops naar een mogelijke Egyptische roman verwijst. [24] Dit duidt erop dat hij in de periode van publicatie van De berg van licht al met het land – en mogelijk al met het Corpus Hermeticum – bezig is geweest.
    De hellenistische wetenschappers kenden waarschijnlijk al de heliocentrische theorie van het universum. [25] Ook dit heeft Hydaspes, of liever gezegd Couperus, dus niet verzonnen. Het feit dat Bassianus dit als een groot geheim krijgt medegedeeld hoeft ons ook niet te verwonderen. De mysterieculten uit het oosten bevatten immers een exoterische kant voor het algemene publiek en een esoterische voor ingewijden. De laatste ging inderdaad gepaard met leringen van astrologie en astrolatrie zoals beschreven in De berg van licht. Hydaspes’ voorspellingen voor het leven van de latere Heliogabalus zijn geheel in overeenstemming met de theorieën van de Chaldeeuwse astrologie, waarin de Tijd (oftewel: het Noodlot) fatalistisch boven alle andere goden staat.
    Couperus was, zoals bekend, [26] uitstekend op de hoogte van de geschiedenis van het Romeinse keizerrijk, en daarmee van het bestaan van theürgie en of thaumaturgie. Dit blijkt ook wel uit feuilletons zoals ‘Julianus’ laatste ure’ over de heidense keizer, [27] waarin de theürgie en Julianus’ leermeester daarin, Maximus van Efeze, met name genoemd worden, en ‘Apollonius van Thyana’. [28] Een aantal van deze personages komt al voor in Flauberts La tentation de Saint Antoine, dat Couperus in 1895 vertaald had. [29] Dat hij

38
Apuleius gelezen had is eveneens bekend. Daarnaast is het uiterst waarschijnlijk dat Couperus Iamblichus’ De Mysteriis in zijn jeugd al in handen heeft gehad. Het stond in zijn ouderlijk huis gewoon in de boekenkast, in een Engelse vertaling. [30]
    De magische praktijken in De berg van licht zijn vooral toegespitst op de waarzeggerij. Het verband met de astrologie is hier evident. Het lezen van de toekomst in de lillende ingewanden van een vers geslachte baby zoals zo plastisch wordt beschreven door Couperus, komt geheel overeen met historische kennis van dergelijke fenomenen in de late Romeinse oudheid. [31]
    Couperus moet al vrij jong op de hoogte zijn geweest van de reputatie van Chaldeeërs als sterrenwichelaars; in een van zijn eerste gedichten, ‘Semiramis’, dat gaat over de ondergang van Babylon, komt al een profeterende Chaldeeër voor. [32]

Epiloog: Hydaspes
Eigenaardig detail in verband met de priester/magiër Hydaspes, die zo knap in de sterren leest, is dat Couperus op een carnavalsfeest in Nice in februari 1902 als astroloog verkleed was. [33] Probeerde hij zich in te leven in een personage zoals Hydaspes was, in De berg van licht? Is er over dit personage misschien nog iets meer op te merken?
    Boven werd al vermeld dat de eerste magiërs Zoroaster (Zarathoestra), Ostanes en Hystaspes zouden zijn geweest. Volgens deze ‘historische’ Perzische priester/magiër Hystaspes is de wereld verdeeld in zeven maal duizend jaar, elke duizend onder invloed van een bepaalde planeet, die op zijn beurt weer geassocieerd is met een bepaald metaal. De zevende was de zon en diens metaal was goud. Na de apocalyps werd de wereld hernieuwd en heerste het paradijs (in de achtste duizend jaar). Ook voorspelde hij de verwoesting van Rome en de overname door de oriënt. [34] Is het mogelijk dat de naam van deze magiër iets te maken heeft met de bijna gelijkluidende naam van de opperpriester Hydaspes in De berg van licht? Dit is moeilijk te zeggen. Zeker is dat Hydaspes in de roman in de sterren de ondergang van Heliogabalus leest (maar niet noodzakelijkerwijze de verwoesting van heel Rome). In het algemeen is er een groot verschil tussen het historisch zoroastrisch dualisme en de holistische gnostiek van Couperus in De berg van licht.
    De naam Hydaspes komt echter letterlijk voor in de antieke roman Aethiopica. Theagenes et Charicleia van de hand van de Griekse schrijver Heliodorus uit Emessa, Syrië, die waarschijnlijk dateert uit de derde eeuw. [35] Dit boek verhaalt de levensgeschiedenis van Chariclea, de dochter van de Ethiopische koning Hydaspes, die tevens priester is van de zon, de maan en Dionyzus. Chariclea is blank en uit vrees dat de zwarte vader zijn vrouw van vreemdgaan zal betichten, smokkelt haar moeder haar als baby in het geheim het land uit; zij groeit op in het Griekse Delphi. Daar wordt zij verliefd op de Thessaliër Theagenes, en het orakel voorspelt het tweetal een gelukkige toekomst. Samen trekt het paar naar Ethiopië, en na vele hachelijke avonturen wordt Chariclea na terugkomst in haar vaderland samen met haar geliefde bijna ritueel geofferd aan respectievelijk de maan en de zon. Gelukkig wordt haar ware identiteit net op tijd ontdekt. Theagenes en Charicleia mogen trouwen en worden zelf priesters van zon en maan. Zou Couperus de naam van deze Ethiopische zonnepriester gebruikt hebben voor zijn roman? Het lijkt uiterst waarschijnlijk. Heliodorus’ Aethiopica bevond zich eveneens in de bibliotheek van zijn ouderlijk huis, in een Franse vertaling. [36]
    Het moge wezen dat Couperus geen Grieks kon lezen, en Latijn slechts met een Franse vertaling ernaast. Classici zijn geneigd deze tekortkoming met enige

39
zelfgenoegzaamheid te vermelden. [37] Toch lijkt het er op dat hij de vertalingen van klassieke werken, en zeker die van Griekse romans, beter gelezen heeft dan menig filoloog het origineel.

Conclusie
De in het begin van dit artikel voorgestelde methode blijkt vruchten af te werpen. Couperus was duidelijk goed ingevoerd in de twee belangrijkste aspecten van ‘de Traditie’: de astrologie en de magie. Gaan wij nog eenmaal terug naar de prospectus voor De berg van licht, dan blijft echter nog één vraag onbeantwoord. Wat bedoelde Couperus toen hij schreef:

De Zwarte Steen is symbool (voor het volk) van de Zon, die zelve symbool is (voor den priester) van het Licht, (dat weer symbool is, voor Magieërs en Ingewijden, van den onuitsprekelijken God). Er schuilt een diepe mystische Wetenschap achter dat alles, en vermoedelijk hebben onze latere Christelijke Eeuwen heel veel verloren, vergeten, verwaarloosd, van wat de “heidenen” reeds zuiver, niet “geloofden”, maar “wisten”.

In een volgend artikel zal ik hierop ingaan met behulp van een eigentijdse bron, die Couperus met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid gebruikt moet hebben.
(Wordt vervolgd.)

(Uit: Arabesken 14 (2006), nr.27, p.30-41.)

Deel I | Deel II | Deel III | Deel V | Deel VI