Nieuw Couperus Cahier over Couperus en toneel

De afgelopen jaren zijn verschillende romans van Couperus bewerkt voor toneel. Rob van der Zalm schetst in het nieuwe Couperus Cahier de geschiedenis van deze bewerkingen, de verschillende invalshoeken en de keuzes waarvoor de bewerkers zich gesteld zagen.

Tentoonstelling en boek: ‘Couperus bespot’

Rond het komende pinksterweekeinde vinden er tal van activiteiten rondom Couperus plaats: tijdens het Art Nouveau Festijn in Den Haag wordt een nieuw Couperus Cahier gepresenteerd, en een muziek- en toneelvoorstelling opgevoerd. Ook is inmiddels de tentoonstelling 'Een orchidee tussen de aardappels. Couperus bespot' in het Louis Couperus Museum te zien, naar het gelijknamige nieuwe boek van H.T.M. van Vliet.

Genootschapsdag 2019: ‘Couperus in Azië’

De jaarlijkse Genootschapsdag vindt dit jaar plaats in Museum Volkenkunde in Leiden, op zaterdag 6 april. Het thema van dit jaar is ‘Couperus in Azië’. De aanleiding is de recent verschenen, fraai geïllustreerde heruitgave van Het snoer der ontferming, waarin Couperus een aantal Japanse sprookjes en legenden heeft gebundeld.

Van jonge mensen, de dingen, die nog komen gaan…

Een heuse rel rond Couperus, wie had dat anno nu nog verwacht? Aanleiding is het initiatief van neerlandica Michelle van Dijk om Van oude menschen, de dingen, die voorbij gaan te hertalen, om zo Couperus’ beroemde roman weer toegankelijk te maken voor jonge lezers. En dat is hoognodig volgens haar, want zijn proza is ‘veel te bloemrijk voor deze moderne tijd, met zijn herhalingen, de neologismen, de gallicismen, de puntjes… de uitroeptekens!! Maar dat wat nog het meest afwijkt van onze taal nu, is de zinsvolgorde (-lengte ook, ja). En geloof me, dat is dus iets waar een jonge lezer over struikelt’. 

Eerst even iets over het misverstand dat Couperus’ taalgebruik en stijl mettertijd zouden zijn ‘verouderd’. De waarheid is dat Couperus’ manier van schrijven al ouderwets en ingewikkeld werd bevonden voordat zijn paarse inkt goed en wel was opgedroogd. En niet alleen door scholieren. Lees een willekeurige recensie van zijn werk uit die tijd, en je stuit steeds weer op dezelfde bezwaren: ‘de gemaaktheid van stijl en woordenkeus’, ‘het kwistig gebruik van Fransche uitdrukkingen’, ‘opzettelijke gekunsteldheid’, ‘verwrongen zinsconstructies’, enzovoort. Wat dat aangaat had Van Dijk honderd jaar geleden al aan de slag gekund. 

Ze was trouwens al een tijdje bezig – het work in progress is te volgen op haar website –, maar het gekrakeel barstte pas echt los nadat Van Dijk had aangekondigd dat haar hertaling ook daadwerkelijk als boek zou verschijnen. ‘Heiligschennis,’ brieste de één, ‘alsof de Sixtijnse kapel wordt beschilderd door Dick Bruna,’ spotte de ander. Couperus trending topic op Twitter: het moet niet gekker worden. 

Anderen, onder wie Tzum-redacteur Coen van Peppelenbos, sprongen voor Van Dijk in de bres: 

‘Misschien groeien die lezers uit tot echte lezers die als volwassene in vervoering kunnen raken van een mooi geformuleerde zin, een goed gekozen woord of een fijn gekozen perspectief. Maar zullen we het eerst eens over het verhaal gaan hebben?’

Nou graag, want ik vroeg me namelijk af waarom Van Dijk nu uitgerekend een van Couperus’ meest toegankelijke romans heeft gekozen voor haar omstreden exercitie. Tenminste, toegankelijk wat betreft stijl en taalgebruik; nu eens een keer geen eindeloos meanderende zinnen, maar vlotte dialogen; geen kunstig gejongleer met geparfumeerde woorden in een malle volgorde, maar betrekkelijk sober normale-mensen-proza. Natuurlijk, het is en blijft onmiskenbaar Couperus, maar hij sneed hier zijn pen kundig en bescheiden naar de aard van zijn onderwerp. 

Zou de taal van Couperus nu echt de belangrijkste reden zijn waarom de bakvissen en knapen van nu de roman niet lusten? Af en toe een gek Frans woordje, soit – lang leve de verklarende woordenlijst. Een grotere horde lijkt me nu juist het verhaal. Ik bedoel maar: een stel stokoude mensen wacht gelaten op de bevrijdende dood, die het Spook van het Verleden voorgoed zal verjagen… Nu ben ik geen expert in de ‘belevingswereld’ van de leerplichtige jeugd, maar ik kan me goed voorstellen dat het volksdeel dat normaal gesproken veel meer toekomst dan verleden heeft zich niet erg aangesproken voelt door deze geriatrische tragiek. Je kunt wel hertalen tot het boek een ons weegt, bepaald sexy wordt het er niet van. 

Als je nou tóch aan het hertalen slaat, zo vraag ik me af, is er in Couperus’ oeuvre nou geen betere rattenvanger van Hamelen te vinden? 

Ik dacht meteen aan De komedianten: een met vrolijke vaart geschreven, onvervalste avonturenroman over een rondreizend groepje acteurs dat rond 96 na Christus neerstrijkt in het Rome van keizer Domitianus om daar zijn kunsten te vertonen. Even behendig als lichtvoetig tovert Couperus een sprankelende wereld uit zijn pen die je nooit meer wilt verlaten. Waar …

Arabesken nr.52 verschenen

Het nieuwe nummer van Arabesken staat in het teken van Couperus en Japan. Dit naar aanleiding van de nieuwe tentoonstelling in het Louis Couperus Museum over dit onderwerp, en de fraai geïllustreerde heruitgave van Couperus' postume verhalenbundel Het snoer der ontferming, die hij schreef naar aanleiding van zijn reis door het land van de Rijzende Zon.

Arabesken nr. 52

Tentoonstelling: ‘In de ban van Japan’

De verschijning op 19 oktober van een nieuwe, rijk geïllustreerde uitgave van Het snoer der ontferming, is voor het Louis Couperus Museum een goede aanleiding om een tentoonstelling in te richten over Couperus en Japan, met onder meer de prenten die Couperus inspireerden bij het schrijven van zijn Japanse verhalen.

Arabesken nr. 51

Arabesken nr.51, juni 2018

Arabesken nr.51 verschenen

Met deze keer onder andere: de (on)wenselijkheid van het hertalen van Couperus, de muzikale viering van het 25-jarig bestaan van het Louis Couperus Genootschap, een opmerkelijke brief van Couperus' opa, het werk van Couperus door de ogen van zijn vrijzinnig-protestantse tijdgenoten, het productie- en distributieproces van 'De ode' in bibliofile editie, en de contemporaine kritiek over Oostwaarts.

Louis Couperus en de beeldhouwkunst

De zomertentoonstelling in het Louis Couperus Museum is gewijd aan het thema Louis Couperus en de beeldhouwkunst: enerzijds portretten en beeltenissen van Couperus zelf en naar zijn werk, anderzijds beelden uit de klassieke oudheid die hij beschrijft in zijn boeken.