Tentoonstelling ‘Louis Couperus en Isaac Israels’

Deze zomer wordt in de residentie het project Isaac Israels in Den Haag georganiseerd. In vier Haagse musea komen exposities met het Haagse werk van de vermaarde impressionist. Dit zijn het Haags Historisch Museum, het Panorama Mesdag, het Muzee Scheveningen en natuurlijk het Louis Couperus Museum. Het Haagse Gemeentearchief toont historische foto’s van het Den Haag rond 1900.

Isaac Israels (1865-1934) leerde het vak van zijn vader, de schilder Jozef Israels (1824-1911). Als jongen woonde hij samen met zijn ouders en zijn zusje aan de Haagse Koninginnegracht, tegenover de dierentuin. Hier schilderde hij zijn eerste doeken met veelal militaire onderwerpen, maar hij was ook gefascineerd door dansers uit Nederlands-Indië. Na een korte opleiding aan de Haagse Academie vertok Isaac naar Amsterdam. Vandaar reisde hij verder naar Parijs, Londen en Zwitserland. In 1923 vestigde de kunstenaar zich weer in het huis aan de Koninginnegracht, waar zijn zogenaamde tweede Haagse periode begint. Hij zou er blijven wonen tot aan zijn dood.

De tijdgenoten Isaac Israels en Louis Couperus riepen, ieder in zijn eigen metier en op eigen wijze, een indringend beeld op van het Den Haag rond 1900. Zowel Israels als Couperus portretteerde bijvoorbeeld de officieren die zo typerend waren voor het stadsbeeld van die tijd. Beiden waren bovendien gefascineerd door het  fleurige en exotische leven in Nederlands-Indië, dat ook in Den Haag, ‘de weduwe van Indië’, nadrukkelijk aanwezig was. Ook schilderde Israels veel portretten van mensen die ook een rol speelden in het werk of leven van Louis Couperus. Al deze aspecten komen aan bod in de tentoonstelling in het Louis Couperus Museum, die te zien is van 1 juni tot 4 november 2012.

Tegelijkertijd toont het Haags Historisch Museum circa 55 werken van Israels met het Haagse stads- en uitgaansleven als onderwerp. Muzee Scheveningen richt zich op het mondaine Scheveningen uit die tijd door de ogen van Israels, terwijl Panorama Mesdag de beroemde vrouwenportretten van Israels centraal stelt. In het Haags Informatie Centrum in het Atrium van het stadhuis laat het Haags Gemeentearchief foto’s, prenten en tekeningen van de schilder en zijn omgeving zien.

Ter gelegenheid van de manifestatie verschijnt bij uitgeverij Toth het boek Isaac Israels in Den Haag van Willemien de Vlieger-Mol, initiatiefneemster van genoemde tentoonstelling in het Couperus Museum.

Verwante zielen. De vriendschap tussen Pier Pander en Louis Couperus

Het zijn op het eerste gezicht twee totaal verschillende persoonlijkheden: de dandy Louis Couperus en de bescheiden beeldhouwer Pier Pander. Toch vonden zij elkaar in een gezamenlijke visie op de kunst en de kunstenaar. Het bezoek dat Couperus in 1895 aan Pander bracht in Rome was het begin van een levenslange vriendschap. De auteur raakte in vervoering bij het zien van een bijna voltooid meisjesnaakt in Panders atelier: het beeld Alba (ook wel Uchtend genoemd). Dit beeld is het eerste van een groep van vijf beelden, personificaties van Ziel, Gevoel (Aandoening), Gedachte, Moed en Kracht, die Pander voor zijn tempel vervaardigde. Couperus droeg de sonnettenreeks, in 1903 gepubliceerd in het literaire tijdschrift Groot Nederland, op aan de beeldhouwer. Terwijl Pander in Rome aan zijn beeldengroep werkte, schreef Couperus in Den Haag en Parijs aan Metamorfoze (1897). De figuur van kunstenaar Fedder uit deze roman is overduidelijk geïnspireerd op Pander.

Deze bijzondere vriendschap is het uitgangspunt van een zomertentoonstelling in het Pier Pander Museum in Leeuwarden. De expositie is te zien van juni t/m september op zaterdag en zondag van 13.00 tot 17.00 uur. Adres: Prinsentuin 1b. Meer informatie op de website van het museum.

Couperus en de theosofie

Louis Couperus is zijn leven lang geboeid geweest door het gedachtegoed van de theosofie. Maar wat houdt deze leer eigenlijk in? Wat heeft Couperus precies ontleend aan deze ‘wijsheidsgodsdienst’ die rond 1900 zoveel Europese kunstenaars inspireerde? Tot voor kort was dit nog een ‘beminnelijk raadsel’, maar de studie De invloed van de theosofie op het werk van Louis Couperus licht enkele sluiers op. Aan de hand van Couperus’ boek God en goden (1903) analyseert Willem Beversluis welke ideeën Couperus aan de theosofie, de gnostiek en aan het protestantse geloof van zijn jeugd ontleende.

Willem Beversluis (1935-2006)  studeerde na een carrière als elektrotechnicus Nederlands aan de Universiteit van Leiden. Dit boek is zijn doctoraalscriptie. De invloed van de theosofie op het werk van Louis Couperus is in eigen beheer uitgegeven door het Louis Couperus Museum, en is voor 12,50 euro te bestellen op www.jouwboek.nl.

Maarten Klein geridderd

Couperusspecialist Maarten Klein is op vrijdag 27 april benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. De koninklijke versierselen werden hem in het gemeentehuis van Groesbeek opgespeld door burgemeester Keereweer, die in zijn toespraak vooral zijn grote betekenis voor het wetenschappelijk onderzoek naar het werk van Louis Couperus en zijn betrokkenheid bij de werkzaamheden van het Louis Couperus Genootschap onder de aandacht bracht.

Prof. dr. Maarten Klein heeft tal van belangrijke publicaties over het werk van Couperus op zijn naam staan, zoals ‘Wist een mensch ooit iets…’ Van oude menschen in nieuw licht, Couperus en het Corpus Hermeticum en Noodlot en wederkeer. De betekenis van de filosofie in het werk van Louis Couperus. Vanaf de oprichting van het Genootschap in 1992 is Klein een actief lid van het Comité van Aanbeveling.  Ook is hij sinds 1995 redacteur van de reeks Couperus Cahiers. Voor zijn inzet voor de Couperusstudie ontving hij in 2007 de Couperuspenning, een gezamenlijk initiatief van het Louis Couperus Genootschap en het Louis Couperus Museum.

Burgemeester Keereweer roemde ook nog zijn verdiensten als initiator en hoogleraar van de vakgroep Nederlands aan de Katholieke Universiteit van Lublin, waar Maarten Klein met veel enthousiasme Poolse studenten wegwijs maakt in de Nederlandse taal en literatuur.

Gebatikte boekbanden Couperus in Museum Meermanno

Tijdens het Indische festival Tong Tong Fair, van 17 tot en met 28 mei 2012 in Den Haag, is er in Museum Meermanno een kleine tentoonstelling te zien over de gebatikte boekuitgaven van Couperus.

De collectie boekbanden is afkomstig uit particulier bezit en omvat alle gebatikte uitgaven die van Couperus’ werk zijn verschenen. Tot de ontwerpers van die luxe banden behoorden kunstenaars als Jan Toorop, Chris Lebeau en R.N. Roland Holst. Het batikken is een van oorsprong Javaanse textiele werkvorm waarbij natuurlijke stoffen zoals katoen of zijde worden beschilderd met decoratieve patronen.

Het bekendste voorbeeld van zo’n gebatikte band is de luxe-uitgave van De stille kracht (1900). Naast de ‘gewone’ gebonden exemplaren in een katoenen band was er ook een uitgave die was gebatikt op fluweel. Couperus’ uitgever L.J. Veen heeft hiervan maar 40 exemplaren laten drukken. Hoewel Couperus zich vaak zeer kritisch uitliet over de jasjes van zijn boeken, was hij verrukt van dit ontwerp door Chris Lebeau: ‘Het is prachtig mooi; ik kan niet anders zeggen. Wij zijn er beiden [Louis en zijn vrouw Elisabeth] in extaze over, en ik heb een kinderachtig pleizier dat mooie boek telkens in de hand te nemen. Ik dacht eerst aan een paar kennissen er een paar cadeau te geven, maar ik ben er te gierig toe en hoû al de exemplaren voor mijzelf!,’ aldus de auteur in een brief aan zijn uitgever.

Bezoekers van de Tong Tong Fair krijgen op vertoon van hun kaartje twee euro korting op de expositie. Meermanno, ‘huis van het boek’, is gelegen recht tegenover het Malieveld aan de Prinsessegracht 30 in Den Haag.

Op vrijdag 18 en zaterdag 19 mei geeft Maartje de Haan, directeur van Meermanno, een lezing over de gebatikte boekbanden van Louis Couperus. Voor de lezingen hoeft niet extra betaald te worden.

Update 2 mei: de genoemde lezingen zullen niet door Maartje de Haan, maar door Han Peek, verzamelaar en penningmeester van het Louis Couperus Genootschap, worden verzorgd.

Autograaf Couperus opgedoken in Tussen kunst & kitsch

In het AVRO-programma Tussen Kunst & Kitsch is een tot dusver onbekende autograaf van Louis Couperus opgedoken. Het stukje tekst maakt deel uit van een bijzonder album amicorum van Emilie Couche, een jong Haags meisje dat aan het begin van de twintigste eeuw aan verschillende bekende kunstenaars vroeg een bijdrage in haar boek te schrijven of te tekenen. Dit leverde een uniek en waardevol document op, waarin zo’n honderd gesigneerde kleine tekeningen, aquarellen, teksten en handtekeningen te vinden zijn van onder meer Jozef en Isaac Israëls, Max Liebermann, Jacob Maris, Jan Toorop, Pablo Casals en Willem Mengelberg.

De bijdrage van Couperus bestaat uit de eerste en laatste zin van het verhaal Alarbot, Oud-Gothische legende, dat in 1916 voor het eerst werd gepubliceerd in het tijdschrift De kroniek. Twee jaar later werd het verhaal opgenomen in de bundel Legende, mythe en fantazie (1918).

De bekende hamvraag van het programma werd deze keer met een grote slag om de arm beantwoord. De voorzichtige schatting van de expert was dat dit album minimaal 25.000 euro waard is.

De aflevering van Tussen Kunst & Kitsch is hieronder terug te zien. Scroll voor het item over het album amicorum naar de veertigste minuut van het programma.

 

Jongeren spelen Psyche

Jongerentheatergroep Quint brengt in mei Psyche op de planken. De toneelvoorstelling ‘Psyche, het spel van de ziel’ wordt gespeeld, gedanst en gezongen door 17 jongeren uit Capelle aan den IJssel en omstreken.

‘Het symbolische sprookje voor romantische tieners vanaf 12 jaar’ is op 9, 10, 11 en 12 mei te zien in het Isala Theater in Capelle aan den IJssel. De entree bedraagt 9 euro, inclusief garderobe en consumptie. U kunt kaarten reserveren door een e-mail te sturen naar reserveren@jongerentheaterquint.nl met uw gegevens en het gewenste aantal kaarten.

Trailer van de voorstelling:

Decadentie en discipline: Anna Enquist over Couperus

Op de website van het Letterkundig Museum is een video te zien, waarin Anna Enquist haar licht laat schijnen op vier door haar bewonderde Nederlandse schrijvers, onder wie Louis Couperus. Enquist, zelf dichteres en schrijfster van bekroonde romans als Het meesterstuk en Het geheim, spreekt onder meer over de tegenstelling tussen Couperus’ vermeende decadentie en de discipline die nodig is voor het schrijven van doorwrochte feuilletons en romans. Ook gaat ze in op ze de psychologische achtergrond van de karakterontwikkeling in Couperus’ romans en het bijzondere perspectiefgebruik in Eline Vere. Behalve Couperus komen ook Gerard Reve, W.F. Hermans en Vasalis aan bod.

In een andere video spreekt auteur Jan Siebelink over Anna Blaman, F. Bordewijk, Arthur van Schendel en Maria Dermoût.

Verliefdheid en vervoering bij Couperus

Piet Kralt schrijft gestaag verder aan zijn indrukwekkende reeks artikelen en studies over het werk van Louis Couperus. Zijn laatste bijdrage verscheen in 2011: Louis Couperus: verliefdheid en vervoering. In zijn romans, verhalen en feuilletons beschrijft Couperus vele facetten van de liefde: verliefdheid en huwelijk, platonische verering en hartstocht, vervoering en wellust. In Louis Couperus: verliefdheid en vervoering onderzoekt de auteur Couperus’ visie op al deze verschijnselen. Hij plaatst ze bovendien in de internationale context van Couperus’ tijd met voorbeelden uit de Franse, Duitse, Engelse, Nederlandse en Noorse literatuur, om zo een levendig beeld te schetsen van de rijk geschakeerde liefdesbeleving van rond 1900.

Het boek is voor 12,50 euro te bestellen via Gigabook. Meer over deze nieuwe studie in het volgende nummer van Arabesken.

Couperuswandeling op ‘Kerkhof bij de Bosjes’

In het Louis Couperus Museum loopt tot 27 mei 2012 de tentoonstelling ‘Van morbide miasma’s tot omkomen in pracht, beelden van dood en sterven bij Louis Couperus’.  In combinatie  met een bezoek aan de tentoonstelling bestaat de mogelijkheid voor groepen om een wandeling te maken over de Algemene Begraafplaats aan de Kerkhoflaan in Den Haag, onder leiding van Frans van der Linden, medewerker van het museum.

Het  ’Kerkhof bij de Bosjes’, waar volgens Adolfine van Saetzema uit De boeken der kleine zielen de miasma’s ofwel verpestende smetstoffen zouden heersen, ligt op 15 minuten gaans van het museum.

Hier zijn onder anderen de ouders van Louis Couperus begraven, maar ook familieleden van zijn echtgenote Elisabeth Baud. De begraafplaats speelt verder een belangrijke rol in De boeken der kleine zielen, wanneer Gerrit van Lowe, ten prooi aan waandenkbeelden, in het nog bestaande schijndodenhuis zijn verdronken geliefde Pauline ziet.

Het Louis Couperus Museum nodigt u graag uit voor een uur ‘doelgericht dwalen’ over dit duinkerkhof, dat zoveel herinneringen bewaart aan de Haagse wereld van Louis Couperus. En wat die miasma’s betreft, daar zult u geen last van hebben…

De data voor de wandelingen zijn: 11 maart, 15 april, 20 mei, telkens om 14.00 uur. De duur van de wandeling bedraagt ruim een uur. Aansluitend is er een bezoek aan het Louis Couperus Museum gepland. De kosten voor het geheel: 6 euro. Alleen de wandeling kost 3 euro.

Reserveren kan via couperusmuseum@wanadoo.nl, of telefonisch via 070-3640653. Het adres van het Louis Couperus Museum is Javastraat 17, 2585 AB Den Haag.