De binocle

Couperus en de islam

‘Voor Couperus was de islam in de eerste plaats een godsdienst met een bepaalde stemming, een gemoedsgesteldheid die kenmerkend was voor de wereld van het Oosten.’ Aldus Jan Fontijn in zijn essay ‘Weemoed op weemoed gestapeld. De melancholie van de islam’, dat onlangs in Tirade (nr.427, maart 2009) verscheen.

Fontijn peilt de overeenkomsten tussen Couperus, de contemporaine schrijver van haremromans Pierre Loti, en de avontuurlijke woestijnreizigster Isabelle Eberhardt, die alledrie de ‘melancholie van de islam’ beschreven. Vooral de vergelijking met Loti levert interessante inzichten op in het ‘oriëntalisme’ van Couperus. Thema’s als melancholie, fantasie, exotisme, het verleden als tegengesteld aan een onbevredigend heden en de ‘broosheid der dingen’ treft men zowel in Loti’s Figures et choses qui passaient (uit 1898!) als bij de auteur van Van oude menschen, de dingen, die voorbij gaan…

‘Bastet, de biograaf van Couperus, meent dat diens indrukken van het Midden-Oosten oppervlakkig blijven. Ik ben het daar niet mee eens,’ schrijft Fontijn. ‘Het picturale oog waarmee hij de oosterse werkelijkheid bekeek verraadt een grote vertrouwdheid met de oosterse traditie in de negentiende-eeuwse schilderkunst in binnen- en buitenland (…). Zonder overdrijving kan men stellen dat het leven van Louis Couperus door de wereld van het Oosten werd bepaald.’

Couperus verwerkte zijn indrukken van het Oosten onder andere in de postuum uitgegeven bundel reisverslagen Oostwaarts en in de roman De ongelukkige. Fontijn vergeet ook niet de passage uit De stille kracht te citeren, waarin resident Van Oudijck door de Arabische wijk van Laboewangi rijdt, een ‘stadsgedeelte nog tragischer geheimzinnig dan het notabele Laboewangi’, dat ‘het onuitzegbare mysterie [scheen] uit te donzen als iets van den Islâm, dat zich verspreidde over de héele stad, of het de Islâm was, die de fatale melancholie van levensgelatenheid uitduisterde in den huiverenden, geluideloozen avond…’

Facebooktwittergoogle_plusFacebooktwittergoogle_plus

Reacties

Nog geen reacties

Plaats een reactie

couperus in de media

Wij houden onze binocle nieuwsgierig gericht op verschillende media, altijd alert op de opduikende gestalte van Louis Couperus.

Ontging ons iets? Zou kunnen... Neem het ons niet kwalijk, maar mail en breng ons op de hoogte!

Let op: internet is een veranderlijk medium. Sommige links kunnen u inmiddels leiden naar niet bedoelde pagina's of... helemaal niets.

Foto van de dag

Elisabeth Couperus en Henri van Booven

Intussen op Twitter