De binocle

Ommezwaai

Het septembernummer van het tijdschrift Indische Letteren is in z’n geheel gewijd aan Louis Couperus. De interessantste bijdrage is van de Zweedse onderzoeker Åsa Josefson. Centraal in het gedegen betoog staan de twee diametraal tegenover elkaar staande visies die Couperus op het kolonialisme ontvouwt in respectievelijk De stille kracht (1900) en Oostwaarts (1923).

In de eerstgenoemde roman is de verteller bijzonder kritisch tegenover de westerse overheersing in Indië, en lijkt het einde daarvan aanstaande en onomkeerbaar. Ruim twintig jaar later is Couperus’ standpunt in deze kwestie ronduit reactionair: het gekolonialiseerde volk is geboren om te dienen, zo vindt de auteur, en hij zingt de lof van de hard werkende overheersers, die worden voorgesteld als helden. Bovendien: ‘Met onbreekbare banden zijn wij aan Indië verbonden, een ramp zoû het zijn voor Holland en Indië beiden, zoo ooit dezen werden gebroken.’

Josefson geeft drie mogelijke verklaringen voor deze ommezwaai. Ten eerste het verschil tussen het genre van de roman en de journalistiek (‘Couperus kon dieper gaan in een roman dan in een krant’). Als tweede mogelijkheid noemt de auteur de gevoelens van nostalgie die zich van de oudere Couperus meester zouden hebben gemaakt, en ten derde zou het tijdsverschil een rol kunnen spelen: ‘de maatschappij is geëvolueerd, wat zeker weerspiegeld wordt in de teksten van Couperus’, aldus Josefson.

Een vierde, nogal voor de hand liggende hypothese blijft onvermeld. Zoals bekend heeft Couperus bij het schrijven van De stille kracht de hulp ingeroepen van zijn zwager Gerard de la Valette, destijds resident te Passoeroean. Heeft Couperus, die immers ook in die tijd niet bepaald als progressief denker bekend stond, niet alleen dankbaar gebruik gemaakt van diens kennis van bestuurlijke aangelegenheden, maar misschien ook de dramatische mogelijkheden ingezien van de (wellicht kritische) visie van zijn zwager op het kolonialisme?

Men zou om deze vraag te kunnen beantwoorden de vele publicaties die Valette, overigens een bewonderaar van Multatuli, in Indische tijdschriften publiceerde, nader moeten bestuderen. 

Facebooktwittergoogle_plusFacebooktwittergoogle_plus

Reacties

Nog geen reacties

Plaats een reactie

couperus in de media

Wij houden onze binocle nieuwsgierig gericht op verschillende media, altijd alert op de opduikende gestalte van Louis Couperus.

Ontging ons iets? Zou kunnen... Neem het ons niet kwalijk, maar mail en breng ons op de hoogte!

Let op: internet is een veranderlijk medium. Sommige links kunnen u inmiddels leiden naar niet bedoelde pagina's of... helemaal niets.

Foto van de dag

Portret Couperus Haverman

Intussen op Twitter