Nieuws

Recensies toneelstuk Van oude menschen

Op zaterdag 1 maart vond in de Leidse Schouwburg de première plaats van het toneelstuk naar Van oude menschen, de dingen, die voorbij gaan…, in de bewerking en regie van Ger Thijs. Het is de tweede keer binnen tien jaar tijd dat Thijs zijn tanden zette in Couperus’ meesterwerk. In 1999 regisseerde hij een adaptatie van Willem Jan Otten, die door de kritiek zuinig werd ontvangen. Deze keer besloot hij het totaal anders aan te pakken; Thijs zette het mes in het aantal personages en smeedde de roman om tot een kernachtig toneelstuk, dat de klassieke wet van eenheid van tijd, plaats en handeling eerbiedigt. Krijgt Thijs hiermee wél de handen van de critici op elkaar? Hieronder een bloemlezing van de eerste reacties uit de pers:

‘De focus ligt volkomen terecht bij de personages, hun onderlinge relaties en de individuele reacties op dat ‘vreselijke ding’ dat de familie al zo lang in haar greep houdt (…). Het is Thijs opnieuw gelukt een sterk ensemble (…) bij elkaar te sprokkelen, al zat het door gezondheidsproblemen van Henk van Ulsen niet echt mee. De acteur is inmiddels vervangen door Wim van den Heuvel (afgewisseld door Bram van der Vlugt), die een aandoenlijke meneer Takma neerzet.
Voor de zekerheid staat er in de flyer nog wel vermeld dat het hier om een vrije aanpassing gaat. En inderdaad, er is flink gesleuteld aan de roman. Nieuwe, soms erg geestige dialogen worden afgewisseld met passages die letterlijk uit het boek komen, personages zijn met elkaar verweven en ook het plot heeft een flinke draai gemaakt. Maar het kloppend hart van “Van oude menschen” is intact gebleven en daarmee is het bewijs opnieuw geleverd dat zowel roman als toneelstuk nog springlevend zijn, en niets aan zeggingskracht hebben ingeboet.’
(Esther Kleuver in De Telegraaf)

‘Op deze geconcentreerde manier heeft Thijs Couperus’ lange relaas teruggebracht tot één knooppunt in de tijd. Zijn bewerking geeft een onderhoudend en adequaat beeld van Couperus’ verhaal, dat deze maand als motto dient van de Boekenweek. Het is een boeiend drama over ouderdom, vergetelheid en schuld, dat zich op het toneel ontrolt. De grillige Ottilie (Els Ingeborg Smit), oom Daan (Joost Prinsen) en Elly (Oda Spelbos) zijn aantrekkelijke rollen, die het stuk dragen.’
(Jan-Hendrik Bakker in het AD)

‘Intriges en verwikkelingen genoeg, die Thijs tot een soepel lopend geheel weet te vervlechten. (…) Wel is het bevreemdend dat het stuk (samen met het eerdere Max Havelaar en De Stille Kracht) is opgenomen in een reeks die wordt aangeduid als “koloniale serie, die is geïnspireerd op de huidige interesse in ons eigen koloniale verleden”, terwijl dat gegeven – behalve misschien middels enig gemopper van Joost Prinsen (als Daan) op de “inlander” – in de voorstelling niet wezenlijk aan de orde komt.
De acteurs, onder wie Marjon Brandsma, Cas Enklaar, Els Ingeborg Smits en Wim van den Heuvel (…) spelen naar behoren. Maar dat is het dan ook; nergens wordt het werkelijk spannend of aangrijpend, verrassen doet het niet. Van oude mensen, de dingen die voorbij gaan krijgt geen vleugels; het is een keurige voorstelling geworden. Haags, zou je kunnen zeggen.’
(Karin Veraart in de Volkskrant)’Thijs, die eerder diens romans De stille kracht en De boeken der kleine zielen voor het theater bewerkte, heeft Van oude menschen, de dingen, die voorbijgaan… drastisch afgestoft. Kernachtige zinnetjes komen in de plaats van archaïsche zangerigheid en de innerlijke monologen zijn door dialogen vervangen. Dat komt de levendigheid ten goede. Maar de bespiegelingen, de prachtige observaties en karakterbeschrijvingen uit de roman gaan verloren.
Wat is dat toch een duivels dilemma bij het bewerken van romans voor toneel: óf men kiest voor het statische verteltheater, met lange monologen, literaire, slecht bekkende taal en omslachtig berichtende vertellers, óf men smeedt het boek om tot een vlot toneelstuk waaruit veel eigens van de romancier is verdwenen.
Thijs’ keuze voor het laatste leidt in elk geval tot speelbare rollen. Naast Enklaar valt vooral Els Ingeborg Smits op, als de verwend-hysterische Ottilie. Samen met Dic van Duin als Ottilies pispaal-echtgenoot Steyn, en Joost Prinsen als de onbehouwen Daan zorgt zij voor een komische noot. Matig acteerwerk is er ook bij, van Maud Dolsma bijvoorbeeld en van Oda Spelbos. Dat gevoegd bij de nadelen van Thijs’ op zich knappe bewerking, levert een meestal spannende maar niet briljante toneelavond op.’
(Anneriek de Jong in NRC)

‘De langademige titel is behouden: “Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan”. Maar de toneelbewerking die Ger Thijs maakte, is ver weggedreven van wat Louis Couperus beschreef in zijn grote roman, nu een eeuw geleden.
Wat ik pijnlijk mis is de fijngevoelige sfeer, waarin levenslang schuldgevoel een spookachtige vorm krijgt. Zoals ik dat jaren geleden zag in de prachtige tv-serie van Walter van der Kamp, met Paul Steenbergen en Caro van Eyck. (…) Het gaat er scherp en ook wel boeiend aan toe. Felle vragen en harde waarheden vliegen over en weer alsof het toneel van Ibsen of Norén is. Toch kan ik geen moment geloven dat het serieus is: het drama smoort keer op keer in ironie, die ongewild gelach veroorzaakt. (…) De cast bestaat uit excellente acteurs (…). Die weten hoe ze zo’n verhaal moeten vertellen – maar ze lijken zich desondanks niet steeds op hun gemak te voelen.’
(Eindhovens Dagblad)

‘Als bewerker kleedde [Thijs] de teksten van respectievelijk Multatuli en Couperus tot het bot uit, als regisseur bracht hij zijn spelers tot een prachtige lichtheid waarmee het inzicht voor het publiek gegarandeerd was.
Nu, in het derde van wat uiteindelijk vijf koloniale stukken moeten worden, is dat minder gelukt.
Er zijn verzachtende omstandigheden aan te wijzen voor deze wat moeizamer verlopende voorstelling. De meest tragische is die van het voortijdige afscheid van Henk van Ulsen (…). Lastiger is het dat de acteursgroep nu minder makkelijk tot goed ensemblespel kan komen. Dan gaat het niet heel snel swingen, en dat heeft zo’n voorstelling wel nodig.
Er zijn echter zat groeimogelijkheden, want goede acteurs staan er zeker op het toneel. (…) Er is één aspect dat met meer routine en plezier niet weg te spelen valt: Thijs benadrukt in zijn bewerking sterk het door Couperus in de tekst gebrachte gegeven dat er op hetzelfde moment in een oorlog in Mantsjoerije duizenden doden vallen. Daarmee wordt die ene passiemoord van zestig jaar geleden wel erg futiel. De bewerker lijkt hiermee te zeggen dat zijn personages zich eigenlijk druk maken om niks. Dat kan wel zo wezen, maar daarmee stel je de noodzaak van je hele voorstelling natuurlijk ook een beetje ter discussie.’
(Wijbrand Schaap in Brabants Dagblad)

‘Het boek is duchtig bewerkt: in puzzelstukje uit elkaar gehaald, en zeer kieskeurig weer tot een geheel gesmeed. Dat gaat veel verder dan slechts het aanbrengen van eenheid van plaats en tijd en handeling, en van het condenseren van personages, zoals Thijs schrijft in zijn nawoord. “Van oude mensen,…” is een stuk waar je met bewondering naar kunt kijken.’
(Susanne Lammers in De Gooi- en Eemlander)

De voorstelling is vanaf heden op diverse locaties te zien. Klik hier voor de volledige speellijst.

Facebooktwittergoogle_plusFacebooktwittergoogle_plus

Reacties

Nog geen reacties

Plaats een reactie

Nieuwsarchief