Tentoonstelling over De berg van licht

Illustratie van Auguste Leroux voor de roman L'Agonie van Jean LombardDe wintertentoonstelling in het Louis Couperus Museum staat volledig in het teken van Couperus’ roemruchte historische roman over het leven van Heliogabalus.

De decadente Romeinse keizer, die heerste van 218 tot 222 na Christus, zag men lange tijd als de verpersoonlijking van het verval van het Romeinse rijk. Geschiedschrijvers beschuldigden hem van monsterlijke wreedheden, ontaardheid en heiligschennis; een perverse gek die zijn slachtoffers liet castreren en als eunuchs in zijn harem plaatste, en zijn gasten tijdens orgieën deed stikken in een regen van rozen. Ook zou hij pasgeboren babies hebben laten slachten om in hun ingewanden de toekomst te kunnen lezen. Deze wreedheden, zijn exotische religie en het huwelijk met zijn wagenmenner worden door Couperus in De berg van licht met smaak opgediend. De driedelige roman (1905-6) werd bij verschijnen dan ook als uiterst schokkend ervaren.

Het museum heeft rond deze roman een moderne en originele tentoonstelling ingericht. Recent nog bracht Gilles Chaillet deze keizer tot leven in een reeks stripverhalen onder de titel La dernière prophétie. Van dezelfde kunstenaar zijn de bekende stripverhalen onder de titel De reizen van Alex, met tekeningen van Rome zoals het er toen moet hebben uitgezien. Uitvergrote details uit deze stripverhalen zullen ook zeker jonge bezoekers van het museum aanspreken. De sfeer van De berg van licht wordt verder opgeroepen door relatief onbekende tekeningen en schilderijen van fin de siècle-kunstenaars als René Gockinga, Gustave Adolf Mossa, de illustrator Auguste Leroux en natuurlijk Sir Lawrence Alma-Tadema, en portretten van de keizer en zijn familieleden.

Ook wordt op de expositie een nieuwe bron voor Couperus’ roman gepresenteerd: de zogenaamde Aethiopica van de uit Emesa afkomstige schrijver Heliodorus (uit de vierde eeuw), gevonden in de klassieke bibliotheek van de familie Couperus, evenals een daarop gebaseerd manuscript voor een ‘roman van antiek avontuur’ van de hand van Couperus zelf. Ten slotte zijn er vroege films te zien over de decadente keizertijd, uit 1909 en 1913.

De tentoonstelling, nu te zien tot en met 17 mei 2020, werd voorbereid door gastconservator John Sillevis, voormalig hoofdconservator van het Haags Gemeentemuseum, in samenwerking met Caroline de Westenholz. Bij de expositie verschijnt een tekst van haar hand.

De realistische romans van Louis Couperus

In deze collegereeks van HOVO Leiden bespreekt Dr. Wim Tigges de tot op vandaag meest gewaardeerde en qua thematiek wellicht ook nog steeds actuele Haagse en Indische romans.

https://www.universiteitleiden.nl/hovo/collegeaanbod/letteren-en-taalkunde/de-realistische-romans-van-louis-couperus

Uitnodiging van het E. du Perron Genootschap

‘Als ik een bibliotheekje moest samenstellen van tien delen Nederlandse romans en verhalen, ik zou daarin brengen: Max Havelaar en Woutertje Pieterse, de eerste vijf verhalen van Van Schendel en de twee Tamalones, dat zouden al vijf delen zijn – en wat de rest betreft: Eline Vere, Van oude menschen, nog een roman van Couperus waarschijnlijk, en voor de laatste twee delen zou ik vragen te mediteren, als het er ernstig op aankwam.’ (E. du Perron)

Uitnodiging Najaarsbijeenkomst op zaterdag 19 en zondag 20 oktober 2019: Excursie naar Brussel

Tussen 1921 en 1931 heeft E. du Perron op vele adressen in Brussel gewoond. Tevens was het de stad waar hij veel vrienden maakte, zowel Frans- als Nederlandstaligen, auteurs en beeldend kunstenaars.

Op zaterdagmiddag hebben wij lezingen gepland en op de zondag willen wij gezamenlijk een wandeling maken door Elsene.

Programma

Zaterdag 19 oktober

14.00 uur – Ontvangst in het Herman Teirlinckhuis, Uwenberg 14 in Beersel

14.30 uur – Lezing Kees Snoek over Het land van herkomst en Du Perrons debat over identiteit met Malraux.

15.15 uur Pauze

15.45 uur Lezing Manu van der Aa over literaire activiteiten rond de Passage Hubert.

16.30 uur Projectie foto’s ter voorbereiding op de wandeling van zondag

17.00 uur Borrel

18.00 uur Diner in Restaurant De 3 Fonteinen in Beersel (voor wie dat wil)

Zondag 20 oktober

12.00 uur Lunch in de Taverne du Passage (voor wie dat wil), adres: Galerie de la Reine 30. Hier verzamelen wij om 13.00 uur voor de wandeling door Elsene, waar Du Perron de meeste sporen heeft achtergelaten.

Men reist op eigen gelegenheid naar Brussel en verblijft, als u dat wilt, in een hotel naar eigen keuze. Introducees zijn van harte welkom bij deze excursie.

Alle kosten voor deze excursie – reis, eventueel verblijf en maaltijden – zijn voor eigen rekening.

Aanmelding graag z.s.m. via info@edpg.nl  bij Petra Mars (secretaris van het E. du Perron Genootschap) en vermeldt u er dan bij of u op beide dagen aanwezig bent of alleen op de zaterdag of zondag.

Reisinformatie naar het  Herman Teirlinckhuis in Beersel

(zie ook: www.huisvanhermanteirlinck.be)

Trein
Het station van Beersel ligt op 5 minuten wandelen van Het Huis van Herman Teirlinck.  Komende van Brussel, bereikt u het station van Beersel hetzij rechtstreeks, hetzij via een overstap in het station van Halle.

Bus
Het Huis van Herman Teirlinck is bereikbaar met buslijn 154. Deze bus kan je nemen vanuit Halle, Huizingen, Buizingen, Lot, Linkebeek, Drogenbos, Ukkel en Anderlecht.

Auto
Door de nabijheid van de Brusselse ring is Beersel vanuit het hele land vlot bereikbaar met de wagen. Beersel centrum bereik je via uitrit 19.

Nieuw Couperus Cahier over Couperus en toneel

De afgelopen jaren zijn verschillende romans van Couperus bewerkt voor toneel. Rob van der Zalm schetst in Tot leven gewekte verbeelding de geschiedenis van deze bewerkingen, de verschillende invalshoeken en de keuzes waarvoor de bewerkers zich gesteld zagen. Hij doet dit tegen de achtergrond van de ontwikkelingen in het Nederlandse theater vanaf de jaren zeventig. Ten slotte probeert de auteur de lezer ervan te overtuigen dat nieuwe emoties te putten zijn uit oude romans, dat papieren personages een heel nieuw leven krijgen op het toneel.

‘Als het boek àf is, is het boek voor den schrijver verloren,’ schrijft Couperus in een epigram; voor Couperus een verlies, maar een rijke bron voor het toneel zoals de auteur in dit Cahier laat zien.

Rob van der Zalm is universitair docent aan de Leerstoelgroep Theaterwetenschap van de UvA. Als specialist op het gebied van de Nederlandse theatergeschiedenis was hij ook werkzaam bij het Theater Instituut Nederland tot dit eind 2012 werd opgeheven. Hij promoveerde in 1999 op een onderzoek naar de ensceneringsgeschiedenis van Ibsen in Nederland en voerde in 2011 – samen met Suze van der Poll – de redactie over een Nederlandse bloemlezing uit de brieven van Ibsen. Daarnaast publiceerde hij onder andere monografieën over de theatermakers Shireen Strooker en Hans Croiset.

Het Couperus Cahier is te bestellen voor 13,32 euro per exemplaar, inclusief verzendkosten via ons online bestelformulier.

Tentoonstelling en boek: ‘Couperus bespot’

Zijn leven lang heeft Louis Couperus in de schijnwerpers gestaan. Vanaf zijn eerste publieke optreden en zijn literaire debuut vormden zijn persoon en werk het mikpunt van spot, ironie, sarcasme en scherpe kritiek in kranten- en tijdschriftartikelen. Daarnaast putten vooral zijn tegenstanders zich uit in het publiceren van karikaturen, spotverzen, schotschriften, lachwekkende en meestal verzonnen anekdoten, grappig bedoelde aforismen, ironische en sarcastische persoonsbeschrijvingen, en parodieën.

Couperuskenner H.T.M. van Vliet heeft voor het eerst een verzameling van karikaturen, spot en parodieën bijeengebracht, en van uitgebreid commentaar voorzien. Een orchidee tussen de aardappels. Louis Couperus bespot in woord en beeld is een bibliofiele en gelimiteerde uitgave van De Carbolineum Pers.

Het eerste exemplaar van dit boek in twee delen werd aangeboden aan illustrator Gabriel Kousbroek tijdens de opening van de nieuwe, gelijknamige tentoonstelling in het Louis Couperus Museum, die aan ditzelfde onderwerp is gewijd. De expositie – thematisch geordend in vier delen: uiterlijk, karakter, optreden en parodieën – laat zien hoe in het eerste kwart van de twintigste eeuw werd aangekeken tegen de weinig gangbare persoonlijkheid van Couperus, en hoe daar in de media van toen op werd gereageerd.

Art Nouveau Festijn
Op 10 juni, Tweede Pinksterdag, is het Wereld Art Nouveau Dag. In het Pinksterweekeinde wordt naar aanleiding hiervan het Art Nouveau Festijn georganiseerd en vinden er in Den Haag tal van activiteiten rond deze kunststroming plaats, zoals lezingen, wandelingen en workshops. Ook is er op 8 juni in het Louis Couperus Museum een uitvoering van muziek van rond 1900. Pianist David Dekker en anderen brengen Haagse muziek van de late negentiende en vroege twintigste eeuw, onder andere van pianist/componist Bernhard van den Sigtenhorst Meyer. Daarbij worden ook liederen op teksten van Louis Couperus ten gehore gebracht.

Nieuw Couperus Cahier
Op 10 juni, de 156ste geboortedag van Louis Couperus, wordt in het Louis Couperus Museum het nieuwe Couperus Cahier gepresenteerd met een lezing door de auteur Rob van der Zalm. In de reeks Couperus Cahiers, een jaarlijkse uitgave van het Louis Couperus Genootschap, wordt telkens een bepaald aspect van het leven of werk van Couperus uitvoerig belicht. Deze keer is het onderwerp ‘Couperus en het toneel’. Na de presentatie speelt actrice Hester Meuleman speelt de monoloog ‘EVA’ over De stille kracht, geschreven door Gérard van Kalmthout.

Voor gedetailleerde informatie en reserveringen kunt u terecht bij de websites van het Louis Couperus Museum en het Art Nouveau Festijn.

Genootschapsdag 2019: ‘Couperus in Azië’

De jaarlijkse Genootschapsdag vindt dit jaar plaats in Museum Volkenkunde in Leiden, op zaterdag 6 april.

Het thema van dit jaar is ‘Couperus in Azië’. De aanleiding is de recent verschenen, fraai geïllustreerde heruitgave van Het snoer der ontferming, waarin Couperus een aantal Japanse sprookjes en legenden heeft gebundeld.

Coen van ’t Veer vertelt op deze dag over de zes overtochten naar Azië die Couperus binnen een bestek van vijftig jaar maakte. De reis per mailboot veranderde in die halve eeuw drastisch van karakter. Simon Mulder (redacteur van ons tijdschrift Arabesken) reisde Couperus bijna honderd jaar later na, ter gelegenheid van zijn voordracht over Couperus in de Nederlandse ambassade in Tokyo in december 2018. Hij zal ons deze middag leiden door het Japan dat Couperus hoopte te vinden, het Japan dat Couperus daadwerkelijk vond en het Japan van nu.

Wilt u zich ook onderdompelen in Aziatische sferen? Meld u zich dan snel aan!

Programma
13.00 – 13.30 uur: ontvangst met koffie en thee

13.30 – 13.45 uur: welkomstwoord door voorzitter Annebeth Simonsz

14.00 – 14.25 uur: lezing door Coen van ’t Veer: ‘De dood als reisgenoot. Met Louis Couperus naar Indië en weer terug.’

14.30 – 14.50 uur: muziek door Yumiko Kunimori

14.50 – 15.20 uur: pauze

15.20 – 15.55 uur lezing door Simon Mulder: ‘”O, Japan! O, de Japanners…!” Nippon achterna’

15.55 – 16:30 uur: afsluiting en borrel

Aanmelden
De entreeprijs bedraagt  27,50 euro per persoon (donateurs en doza’s van het Louis Couperus Genootschap en amices van het Louis Couperus Museum betalen 22,50 euro per persoon), inclusief alle consumpties. U kunt zich aanmelden door op onze website een ticket te kopen. (Ga naar betalen.louiscouperus.nl, kies de knop ‘webshop’ en selecteer uw ticket.) Wij adviseren u dringend om u tijdig, maar in ieder geval vóór 25 maart aan te melden. Wij reserveren de plaatsen in volgorde van betaling. U ontvangt geen bevestiging van uw betaling, wij zetten u direct op de deelnemerslijst.

Datum, tijd en locatie
Zaterdagmiddag 6 april, 13:00 – 17:00 uur, Museum Volkenkunde, Steenstraat 1 te Leiden, telefoon 088 – 0042 800

Bezoekers van de Genootschapsdag mogen de tentoonstelling ‘BALI welcome to paradise’ tegen gereduceerd tarief bezoeken. U betaalt aan de kassa van het museum een kaartje voor 6,50 euro in plaats van 15,00 euro.

Bereikbaarheid
Het museum (Steenstraat 1) ligt op vijf minuten loopafstand van het NS-station Leiden Centraal en is dus uitstekend met de trein te bereiken. Parkeren (betaald) is mogelijk op een aantal nabijgelegen parkeerplaatsen. De dichtstbijzijnde is de Morspoortgarage. Deze garage ligt op acht minuten loopafstand van het museum. U kunt ook gebruik maken van het ruime parkeerterrein op de Haagweg; een gratis pendelbus brengt u naar het museum.

Arabesken nr.52 verschenen

Hoewel Louis Couperus zelf bepaald niet enthousiast was over zijn ervaringen met Japan, leverde zijn reis naar het land van de Rijzende Zon intussen wel zijn zwanenzang Het snoer der ontferming op. Onlangs kwam er een fraai geïllustreerde nieuwe editie van deze verhalenbundel uit, dat werd verzorgd door Couperuskenner H.T.M. van Vliet. Hij ging voor deze gelegenheid op zoek ging naar de bronnen, zowel boeken als illustraties, die Couperus inspireerden bij het schrijven van deze verhalen. Naar aanleiding hiervan is in het Louis Couperus Museum een mooie tentoonstelling over dit onderwerp ingericht. Met dit nieuwe nummer van Arabesken haken wij aan bij dit thema.

Ivo Smits vertelt in een artikel over Ellen Forest, die bijna gelijktijdig met Couperus in Japan verbleef en daar ook verslag van deed aan de Nederlandse pers. Rémon van Gemeren herneemt nogmaals de oude rubriek Couperus & de contemporaine kritiek, uiteraard over Het snoer der ontferming. H.T.M. van Vliet toont hoe Couperus met behulp van prenten, reisgidsen en andere boeken te werk ging bij het schrijven van deze legendes. Daarbij legt hij de nadruk op het verhaal ‘De vossen’. In het middenkatern zijn twee kleurenillustraties opgenomen die bij dit verhaal horen. Verder verdiepte Marianne Hezemans zich in jr. mr. J.C. Baud, aan wie het Louis Couperus Genootschap het onlangs ontvangen legaat te danken heeft. Daarnaast spraken we met Aidan Vernee, die het verhaal ‘De binocle’ verfilmde; onze kersverse redacteur Simon Mulder recenseert deze film in deze Arabesken. Looi van Kessel werpt op zijn beurt een kritische blik op de toneelvoorstelling Voorbij, op basis van Van oude menschen, de dingen, die voorbij gaan… door Theatergroep Zout.

Een volledige inhoudsopgave van deze Arabesken vindt u hier. Donateurs van het Genootschap krijgen Arabesken gratis toegestuurd. Als u zich wilt aanmelden als donateur, klik dan hier.

Tentoonstelling: ‘In de ban van Japan’

De verschijning op 19 oktober van een nieuwe, rijk geïllustreerde uitgave van Het snoer der ontferming, is voor het Louis Couperus Museum een goede aanleiding om een tentoonstelling in te richten over Couperus en Japan.

In oktober 1921 reisde Louis Couperus met zijn vrouw voor een jaar als ‘speciaal correspondent’ van het weekblad de Haagsche Post door Nederlands-Indië en Japan. De reisbrieven die hij schreef werden na Couperus’ dood in twee bundels uitgegeven: Oostwaarts (1923) en Nippon (1925). De literaire verwerking van de reis volgde in de winter van 1922/23, toen hij onder de titel Het snoer der ontferming een reeks schetsen en verhalen schreef. Ze vormen een eenheid door drie samenhangende motieven: schoonheid, noodlot (Karma) en ontferming. Bovendien hebben ze alle de boeddhistische levensvisie van aanvaarding en berusting als achtergrond. De inspiratie voor deze verhalen vond Couperus in Japanse mythen, legenden en prenten van beroemde schilders als Utamaro, Hiroshige, Harunobu en Hokusai.

De expositie ‘In de ban van Japan. Louis Couperus en het snoer der ontferming’ toont deze prenten naast de teksten van Couperus zelf. Ook andere bronnen die Couperus gebruikte zijn er te zien: gegevens en beschrijvingen uit een Japanse reisgids, kunstboeken, historische werken en boeken van beroemde bezoekers van Japan, zoals Basil Chamberlain en Lafcadio Hearn.

De geïllustreerde uitgave van Het snoer der ontferming, die werd bezorgd door Dick van Vliet, wordt op de opening gepresenteerd. De uitgave van Van Oorschot is daarna te koop voor 44,99 euro.

De tentoonstelling is te bezichtigen van 20 oktober tot en met 20 mei 2019 in het Louis Couperus Museum in Den Haag.

Arabesken nr.51 verschenen

Een tijdje geleden was er in de media hernieuwde aandacht voor een al bestaande discussie: is het wenselijk dat oude en inmiddels voor velen moeilijk leesbare teksten hertaald of zelfs bewerkt worden? Neerlandica Marita Mathijsen en auteur Ronald Giphart spraken zich uit voor hertalingen. Michelle van Dijk, docente Nederlands op de middelbare school, ging aan de slag met die boodschap en is subiet begonnen met het hertalen van Van oude menschen, de dingen, die voorbij gaan… In dit nummer van Arabesken krijgt ze ruimte om nogmaals haar standpunt te bepleiten, en ze krijgt daarop enige kritische tegengas van onze redacteur Rémon van Gemeren.

Naar aanleiding van zijn vijfentwintigjarige bestaan probeerde het Louis Couperus Genootschap op een heel andere manier Couperus’ teksten over te brengen op jongere generaties. Het Genootschap vroeg aan enkele jonge Nederlandse artiesten of zij een lied wilden maken op basis van een reisverhaal van Couperus. Dit leidde tot een gedenkwaardig optreden in het Haagse Diligentia én een prachtige cd. Het project kreeg de naam ‘Couperus in transit’: onderweg door verschillende landen, maar ook door de tijd.

Dan zijn er in deze Arabesken verschillende, deels nog niet eerder afgedrukte brieven te vinden. Peter Storm van Leeuwen schreef over een fraaie brief van de grootvader van Couperus, Hans Matla verkreeg een brief van Elisabeth Couperus-Baud aan Henri Van Booven, en Han Peek een van de rouwkaarten van Couperus. Deze staan in dit nummer afgebeeld en zijn waar nodig getranscribeerd. Ook er is een vraaggesprek met Bart Vieveen, rector van het Stedelijk Gymnasium Leiden, die een door Couperus geschreven briefkaart in zijn bezit kreeg.

En verder nog: de receptiegeschiedenis van het werk van Couperus uit godsdienstwetenschappelijk perspectief, een bijdrage over de bibliofiele uitgave van ‘De ode’,  en stiekem tóch nog een aflevering van de inmiddels beëindigde rubriek Couperus & de contemporaine kritiek, deze keer gewijd aan de receptie van Oostwaarts.

Een volledige inhoudsopgave van deze Arabesken vindt u hier. Donateurs van het Genootschap krijgen Arabesken toegestuurd. Als u zich wilt aanmelden als donateur, klik dan hier.

 

Louis Couperus en de beeldhouwkunst

De zomertentoonstelling in het Louis Couperus Museum is gewijd aan het thema Louis Couperus en de beeldhouwkunst: enerzijds portretten en beeltenissen van Couperus zelf en naar zijn werk, anderzijds beelden uit de klassieke oudheid die hij beschrijft in zijn boeken.

Er bestaan verschillende portretsculpturen van Couperus. Iedereen kent de beelden in de Surinamestraat en aan het Lange Voorhout, maar er zijn ook minder bekende, zoals de bustes van Theo Dobbelman, het Franse duo Mathias en Nathalie en de kop door Corrado Ruffino in Rome. Daarnaast zijn er verschillende beelden gemaakt naar thema’s of titelheldinnen uit Couperus’ werk door beeldhouwers als Theo van der Nahmer, Tom Pucky, Wibbine van Roon en Jan Wolkers. Dit is te zien in de voorkamer van het museum.

Louis Couperus liet zich zijn leven lang inspireren door kunst en mythologie uit de klassieke oudheid. Zoals in Reisimpressies (1894), waarin hij zijn eerste reis door Italië beschrijft, maar nog nadrukkelijker in romans als Dionyzos (1904), De berg van licht (1905-1906), en Herakles (1913). Daarnaast beschreef hij uitgebreid over klassieke kunst in zijn feuilletons die zijn gebundeld in bijvoorbeeld Uit blanke steden onder blauwe lucht (1912/1913).

In de achterkamer van het museum worden beelden en foto’s van sculpturen uit de oudheid getoond. Interessant is hoe de houding ten opzichte van het kijken naar klassieke sculptuur in de negentiende eeuw verandert. Werd beeldhouwkunst aanvankelijk beoordeeld vanuit een esthetisch of christelijk/moralistisch standpunt, in de loop van de eeuw werden de antieke beelden steeds meer gezien als ‘bezielde objecten’. Deze maakten als zodanig hun entree als personages in de literatuur, ook bij Couperus.

Couperus was onomwonden van mening dat de ‘ouden’ er een gezondere en vooral zonnigere levenshouding op nahielden dan de vroege christenen, en dat de laatsten veel van die onschuldige, heidense beschaving onnodig hadden vernield.  Deze opvatting sluit verbazingwekkend goed aan bij een recent verschenen studie van Catherine Nixey: Eeuwen van duisternis. De christelijke vernietiging van de klassieke cultuur (2017). Daarin trekt de auteur parallellen tussen de vernietigingsdrang van de vroege christenen in de late Oudheid en de destructieve acties van de terreurgroep Isis in onze dagen. Couperus’ visie blijkt plotseling van actueel belang.

De tentoonstelling ”Een sneller schrik van schoonheid…’ Louis Couperus en de beeldhouwkunst’ is vanaf heden tot en met 14 oktober te bezoeken. Meer informatie vindt u op de website van het Louis Couperus Museum.

Nieuwsarchief

Foto van de dag

Vaarzon Morel - Majesteit