Juryrapport Louis Couperus Scriptieprijs

Ter gelegenheid van de 150ste geboortedag van Couperus reikt het Louis Couperus Genootschap een scriptieprijs uit. De Louis Couperus Scriptieprijs is ter beschikking gesteld door donateur Evert Paul Veltkamp  (in memoriam J.M. Vernie) en uitgereikt op 23 mei 2013 door prof. dr. Mary Kemperink.

Bachelor- of masterscripties die tussen 2010 en voorjaar 2013 aan een Nederlandse HBO -instelling of universiteit waren afgesloten met een beoordeling hoger dan 7.5, konden worden ingediend, als zij Louis Couperus of een aanverwant onderwerp hebben.

De jury die de scripties beoordeelde, bestond uit drie personen: drs. Marja M. T. Hendriksen (docente Nederlands en stafvrijwilliger bij PUM), drs. Liesje Schreuders (hoofdredacteur van Arabesken, het tijdschrift van het Louis Couperus Genootschap) en drs. Petra Teunissen-Nijsse (zelfstandig tekstschrijver en voorzitter van het Louis Couperus Genootschap).

Vanuit drie invalshoeken kende de jury een waardering toe, waarvan het totaal resulteerde in een eindoordeel ten gunste van de kandidaat. Er werd eerst gekeken of de scriptie voldeed aan de algemene voorwaarden van de scriptieprijs; vervolgens naar het wetenschappelijk niveau van het vastgelegde onderzoek en tot slot naar stijl, originaliteit en presentatie.

De scriptieprijs is gewonnen door:

Léon Collé met: ‘Hoe heerlijk zo geparfumeerd te zijn?’ Homoseksualiteit in twee romans van Louis Couperus.
Deze bachelorscriptie Film- en literatuurwetenschap toont in de eerste plaats aan dat filmwetenschap een inspirerende aanvulling kan bieden op de literatuurwetenschap. Collé bewijst bovendien, op literair-wetenschappelijk uitmuntende wijze, hoe ambigu én hoe geboeid Couperus als schrijver tegenover homoseksualiteit stond, door twee romans op adequate en overzichtelijke manier met elkaar te vergelijken.
Juist Eline Vere en De berg van licht vormen, zoals Collé duidelijk maakt, het sterkst denkbare contrast in hun ‘behandeling’ van homoseksualiteit binnen het oeuvre van Couperus. De personages Vincent Vere uit Eline Vere en Bassianus uit De berg van licht analyseert Collé overtuigend en theoretisch uitstekend onderbouwd. De conclusie dat Vincents pathologische excentriciteit, zijn exotisme en vrouwelijkheid aanwijzingen zijn voor een nergens expliciet gemaakte homoseksuele identiteit, zullen moderne lezers nauwelijks meer betwijfelen. Voor wie tóch nog twijfels koestert, levert Collé overtuigende argumenten.
Daarentegen maakt Collé ook aannemelijk dat met name De berg van licht het bij Couperus aanwezige ideologische vertoog tegenwerkt door het ‘plezier’ van de tekst. Couperus geeft een romantische betekenis aan homoseksualiteit en wijdt lyrische literaire woordkunst aan de beschrijving ervan. Collés toegankelijke schrijfstijl en heldere analyses nemen de lezer mee in de wereld die Couperus verbeeldde.
Uit Collés scriptie kun je een nauwelijks expliciet gemaakte, maar toch herkenbare ontwikkeling opmaken die de behandeling van homoseksualiteit doormaakt bij Couperus tussen Eline Vere en De berg van licht. De scriptie biedt dus interessante aanknopingspunten voor verder onderzoek.

Van de scripties van de overige kandidaten en de waardering ervan door de jury wordt hieronder een beknopte weergave gegeven.

Esmée Hegge: ‘Hoe meer zielen, hoe meer vreugd.’ Een analyse en interpretatie van de verhalen in Louis Couperus’ Over lichtende drempels.
Esmée Hegge kiest in haar voorwoord voor een origineel en ambitieus programma: de verhalen uit Couperus’ bundel Over lichtende drempels voor het voetlicht brengen, aantonen waarom ze zowel op literair- als cultuurhistorisch gebied waardevol zijn en analyseren wat ze vertellen over Couperus’ eigen voorkeuren en visies op ‘zaken als magie, godsdienst, wetenschap, man en vrouw, het huwelijk, de ziel, goed en kwaad, schuld en boete en leven en dood’. Ze wil de verhalen bovendien in de context plaatsen van ‘een tendens in het denken aan het eind van de negentiende eeuw’. Hegge heeft met Over lichtende drempels gekozen voor een onbekende en doorgaans minder gewaardeerde bundel in Couperus’ oeuvre, wat volgens de jury prijzenswaardig is. Ze heeft de samenhang van de vier lange verhalen in deze bundel goed laten zien. Bij haar analyse van de thema’s en motieven in deze verhalen geeft ze blijk van grote kennis van narratieve structuren en eind-negentiende-eeuwse literaire thema’s. De scriptie maakt de ambities vrijwel allemaal waar. Bovendien is de scriptie goed geschreven, door een vaardige literatuurcritica.

Jeanette Huisman:  e-Lyata. Een oosterse prinses in het digitale tijdperk.
Huismans scriptie in Editiewetenschap onderzoekt de vraag hoe een eigentijdse, wetenschappelijk verantwoorde jubileumeditie van het handschrift van het verhaal ‘Elyata’ van Couperus voor de Atheneumbibliotheek te Deventer eruit zou kunnen zien.
Zij heeft een origineel onderwerp gekozen: een weinig gelezen verhaal van Couperus uit een nieuwe bron. Ze lijkt veel van Couperus gelezen te hebben en geeft blijk van een uitstekende beheersing van secundaire literatuur. Huisman staat boven de stof en ze weet complexe theorie helder uit te leggen. In haar scriptie geeft ze waardevolle informatie over de rol van Elisabeth Baud in Couperus’ professionele leven. Haar onderzoek naar het manuscript geeft zo een meerwaarde aan Couperus’ biografie. De scriptie leest bovendien erg prettig, ook voor leken op het gebied van tekstwetenschap, doordat ze de lezer steeds verder mee ‘naar binnen’ neemt, Couperus’ werk in. De jury hoopt dat Huisman de digitale analyse van ‘Elyata’ kan realiseren.

Dagmar Pegels-Duine: ‘Keizers en Christenen.’ Een analyse van vijf romans over de opkomst van het christendom en de ondergang van het Romeinse keizerrijk.
Pegels-Duine heeft in haar scriptie drie historische romans van Couperus, De berg van licht, De komedianten en Antiek Toerisme, vergeleken met historische romans van Vestdijk en Haasse. Zij concentreert zich op de behandeling van de opkomst van het christendom en de ondergang van het Romeinse keizerrijk. Pegels-Duine toont aan hoe nauwgezet Couperus zich voor zijn romans documenteerde. Ook toont ze aan dat Couperus zich grote vrijheden ten aanzien van zijn bronnen veroorloofde om zijn personages, zowel de keizers, de Romeinen als de Christenen naar zijn eigen idee aan te kleden. Voor Couperus blijkt de ‘botsing’ tussen Romeinse religie en de jonge Christelijke kerk niet het centrale thema in deze drie romans. Wél lijkt hij een voorkeur te hebben voor de traditionele Romeinen, zoals op te maken valt uit de manier waarop hij Christenen toont in De komedianten. Dit thema is naar het inzicht van de jury nog niet eerder zo geanalyseerd in verband met Couperus’ werk.

Nienke Timmers: Literaire Jugendstil. Een verkenning van Nederlands proza.
Timmers geeft een duidelijke omschrijving van literaire Jugendstil, een onderwerp waaraan door Nederlandse literatuurhistorici nog niet veel aandacht besteed is. Zij concentreert zich op Jugendstil als literaire stroming. Van Couperus las zij negen romans die zij onderzocht op kenmerken van literaire Jugendstil. Timmers maakt in haar onderzoek naar het taal- en woordgebruik van Couperus duidelijk dat hij met behulp van ongewone woordcombinaties en vergelijkingen de wereld van bijvoorbeeld Psyche buiten de reële werkelijkheid plaatst en een andere reële wereld oproept. Mooi is dat zij in haar scriptie ook aandacht vraagt voor de versiering van de boekbanden van de besproken romans, met name de Couperusbanden van Jan Toorop.

Nienke Timmers: ‘Zeg, u vindt me niet ziekelijk?’ Ziekte in het werk van Louis Couperus.
Timmers heeft onderzocht welke plaats ‘ziekte’ inneemt in het werk van Louis Couperus en hoe de zienswijze op ziekte in de romanwerkelijkheid overeenkomt met de medische theorieën rond 1900. Uit haar onderzoek blijkt dat Couperus pathologie op een veelal indirecte manier verwerkt heeft in zijn romans. Bijzonder zijn de indringende beelden van psychiatrische patiënten in De boeken der kleine zielen. Met haar scriptie heeft Timmers een aanzet gegeven voor een onderzoek naar ziekte in het werk van Louis Couperus, dat zeker een proefschrift waard zou zijn.

FacebooktwitterFacebooktwitter

Nieuwsarchief